Lm Giuse Ngô Mạnh Điệp
Cha Vinh đang ngồi soạn bài giảng cho Thánh lễ Chúa Nhật thì điện thoại reo. Đầu dây bên kia là cha quản lý nhà hưu dưỡng linh mục, giọng trầm xuống: Cha Vinh à, cha Bảo yếu lắm rồi, bác sĩ nói có lẽ không qua khỏi tuần này. Ngài có nhắc đến cha, muốn gặp mấy anh em học trò cũ, nếu được thì cha thu xếp lên thăm ngài.
Cha Vinh cúp máy, ngồi lặng rất lâu trước trang bài giảng còn dang dở. Cái tên cha Bảo vừa vang lên đã kéo cả một khoảng ký ức mười lăm năm trước ùa về, không phải những kỷ niệm êm đềm của đời tu, mà là những đêm cha từng nằm trong phòng nội trú chủng viện, úp mặt vào gối, cố không để bạn cùng phòng nghe thấy mình khóc.
Ngày ấy, cha Bảo là cha giám đốc ơn gọi, người nắm trong tay quyền quyết định ai được tiến bước, ai phải dừng lại. Cha Vinh, khi đó còn là thầy Vinh, một chủng sinh năm cuối, đã từng bị cha Bảo gọi lên phòng, nói thẳng rằng thầy không có tinh thần vâng phục, rằng thầy thiếu ơn gọi, chỉ vì một lần thầy dám góp ý thẳng thắn trong buổi họp về cách phân chia công việc phục vụ, một điều mà thầy tin là bất công với các thầy nhỏ tuổi hơn. Từ đó, thầy Vinh bị đưa vào một dạng diện theo dõi đặc biệt, bị trì hoãn
chịu chức phó tế một năm so với các bạn cùng lớp, dù không ai đưa ra được lý do rõ ràng nào ngoài những nhận xét mơ hồ, cảm tính. Có những buổi họp, thầy nghe kể lại rằng cha Bảo đã nói về mình trước các cha giáo khác bằng giọng điệu mỉa mai, như thể thầy là một trường hợp cá biệt cần phải dạy cho một bài học.
Năm ấy, thầy Vinh đã nghĩ đến việc rời chủng viện, không phải vì mất ơn gọi, mà vì thầy kiệt sức trước sự bất công mà mình không có cách nào chứng minh hay biện hộ. Chỉ nhờ một cha linh hướng khác, người đã âm thầm đồng hành, lắng nghe, và khuyên thầy đừng để một con người, dù đang nắm quyền quyết định, trở thành lý do khiến thầy đánh mất tiếng gọi mà thầy tin là đến từ chính Thiên Chúa, thầy mới đủ sức ở lại, đủ sức chịu đựng thêm một năm bị nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ, để rồi cuối cùng cũng được tiến chức, dù muộn hơn bạn bè cùng lớp.
Mười lăm năm làm linh mục, cha Vinh hiếm khi nhắc lại chuyện cũ, ngay cả trong những buổi tĩnh tâm riêng. Cha vẫn dâng lễ, vẫn giảng về sự tha thứ cho giáo dân, vẫn tin mình đã bỏ qua chuyện xưa từ lâu. Nhưng chỉ một cuộc điện thoại báo tin cha Bảo hấp hối, cha mới nhận ra, có một góc trong lòng mình, cái góc ấy chưa bao giờ thật sự được dọn sạch, chỉ là cha đã quen sống chung với nó, như người ta quen sống chung với một vết sẹo cũ, tưởng đã lành nhưng vẫn còn ê ẩm mỗi khi trời trở gió.
Cha ngồi trước bàn thờ nhỏ trong phòng riêng, nhìn lên tượng chịu nạn, để cho những cảm xúc lộn xộn trong lòng tự do trào ra, không cố kìm nén như cha vẫn quen làm trước mặt giáo dân.
Có cả sự giận dữ, dù đã nguội bớt nhưng vẫn còn đó. Có cả một câu hỏi cứ trở đi trở lại suốt bao năm: tại sao một người có trách nhiệm đào tạo, hướng dẫn những tâm hồn trẻ bước theo Chúa, lại có thể đối xử bất công với chính học trò của mình như vậy. Và cũng có cả một nỗi thương cảm mơ hồ, khi nghĩ đến hình ảnh cha Bảo bây giờ, một ông già gần chín mươi tuổi, nằm một mình trên giường bệnh, chờ đón cái chết.
Cha Vinh nhớ lại những năm làm linh mục của chính mình, những lần cha được giao nhiệm vụ đồng hành, hướng dẫn các thầy trong giai đoạn tập sự tại giáo xứ. Có những lúc, khi thấy một thầy nào đó cứng đầu, dám nói ngược ý mình, cha cũng từng cảm nhận trong lòng một cơn bực dọc dâng lên, một cám dỗ muốn dùng quyền của mình để dạy cho một bài học, y hệt điều cha Bảo từng làm với cha. Mỗi lần như vậy, cha lại nhớ đến những đêm khóc thầm năm xưa, và cha tự nhủ, mình sẽ không bao giờ để nỗi đau người khác gây ra cho mình, biến thành nỗi đau mình gây ra cho người khác. Có lẽ, không nhận ra, chính cha Bảo, qua sự bất công của ông, đã vô tình dạy cho cha bài học lớn nhất về cách một người đào tạo không nên làm, và nhờ đó, cha đã cố gắng trở thành một người hướng dẫn khác hẳn, kiên nhẫn hơn, công bằng hơn, biết lắng nghe hơn.
Nhưng bài học ấy không xóa được vết thương. Cha Vinh hiểu rõ điều đó. Cha có thể đã trở nên tốt hơn nhờ chính nỗi đau ấy, nhưng điều đó không có nghĩa là nỗi đau chưa từng tồn tại, hay cha đã thật lòng buông bỏ được nó.
Cha quỳ xuống, chắp tay, và lần đầu tiên sau nhiều năm, cha cầu nguyện thẳng thắn về chuyện này, không né tránh, không vội vàng nói những lời tha thứ sáo rỗng mà lòng chưa thật sự sẵn sàng.
Lạy Chúa, con không dám nói con đã hoàn toàn tha thứ cho cha Bảo, vì nếu con nói vậy lúc này, có lẽ con đang nói dối Chúa và dối chính mình. Con vẫn còn nhớ những đêm con khóc một mình, vẫn còn nhớ ánh mắt nghi ngờ của các cha giáo khác nhìn con suốt một năm trời, chỉ vì lời nhận xét của một người. Con không biết cha Bảo có bao giờ nhận ra mình đã bất công với con hay không, có bao giờ áy náy hay không. Nhưng lạy Chúa, dù lòng con vẫn còn đau, con xin chọn một điều: con không muốn mang oán hận này theo con đến cuối đời. Con không muốn khi cha Bảo nằm xuống, lòng con vẫn còn một góc reo mừng vì ông ấy phải trả giá, hay còn ấm ức vì chưa từng được nghe một lời xin lỗi. Xin giúp con phân biệt được, giữa việc còn đau vàviệc còn hận. Con nghĩ, con vẫn còn đau, lạy Chúa, nhưng xin đừng để con còn hận.
Cầu nguyện xong, cha Vinh không thấy lòng mình bỗng dưng nhẹ bẫng như trong những câu chuyện đẹp người ta hay kể. Cha vẫn thấy một chút nghẹn nơi ngực, một chút gì đó vẫn còn cứng lại khi nghĩ đến gương mặt cha Bảo năm xưa. Nhưng cha biết mình đã quyết định xong một điều: cha sẽ lên thăm.
Chiều hôm sau, cha Vinh đến nhà hưu dưỡng. Cha Bảo nằm đó, gầy guộc, hơi thở khó nhọc, đôi mắt từng sắc lạnh năm nào giờ chỉ còn là hai hốc sâu mờ đục. Nhận ra cha Vinh, cha Bảo cố mấp máy môi, run rẩy đưa tay ra. Cha Vinh nắm lấy bàn tay khô gầy ấy, không nói được gìnhiều, chỉ ngồi xuống bên giường.
Cha... xin lỗi... ngày xưa... cha đã không công bằng với con, cha Bảo thều thào, từng chữ đứt quãng vì hơi thở yếu ớt. Lúc đó cha... cứng nhắc quá... cha xin lỗi.
Cha Vinh cảm thấy nước mắt mình chảy xuống, không kìm được. Đó không phải là những giọt nước mắt của một chiến thắng, của một sự hả hê vì cuối cùng đã được nghe lời xin lỗi chờ đợi suốt mười lăm năm. Đó là những giọt nước mắt của một điều gì đó rất con người, rất thật, khi hai vết thương cũ, một bên là người đã gây ra, một bên là người đã chịu đựng, cùng chảy máu lần cuối trước khi khép lại. Con không giữ gì trong lòng đâu, thưa cha, cha Vinh nói, giọng khàn đi. Con đã cầu nguyện rồi. Con chọn không hận cha.
Cha Bảo nhắm mắt lại, một giọt nước mắt lăn xuống khóe mắt nhăn nheo, và bàn tay ông siết nhẹ tay cha Vinh, như một lời cảm ơn không thành tiếng.
Ba ngày sau, cha Bảo qua đời. Trong Thánh lễ an táng, cha Vinh được mời đồng tế, và khi đến phần giảng, cha đứng lên, kể lại đôi điều về người thầy cũ, không tô hồng, không giấu đi những năm tháng khó khăn, nhưng cũng không một lời oán trách. Cha chỉ nói một câu, mà sau này nhiều người trong nhà thờ hôm ấy vẫn còn nhớ mãi:
Có những người thầy dạy chúng ta bằng những bài học đẹp đẽ họ trao cho ta. Nhưng cũng có những người thầy, dù không cố ý, lại dạy ta bằng chính nỗi đau họ gây ra, để ta học được điều ngược lại với những gì họ đã làm. Con xin cảm ơn cha Bảo, vì ngay cả trong sự bất công ngày xưa, ngài cũng đã dạy con một bài học, bài học về việc con không bao giờ muốn trở thành người thầy như vậy với bất cứ ai. Và hôm nay, con muốn nói lời tạm biệt ngài, không phải bằng lòng hận thù con đã từng mang, mà bằng một lời cầu nguyện, xin Chúa đón nhận ngài vào lòng thương xót vô biên của Người, như Người vẫn hằng đón nhận tất cả chúng con, những kẻ yếu đuối và có lúc đã làm tổn thương nhau.
- Tủ sách dịch Công giào…
